missionarissen van afrika
missionnaires d’afrique

L A V I G E R I E . be
Document

Als voorbereiding op de Synode over het gezin
(Rome 5 - 19 Oktober 2014)

vrijdag 14 maart 2014 door D.F. (Vertaling), Webmaster
  Ziehier een commentaar van Philippe Bacq, Belgische theoloog, op de vragenlijst in verband met de Synode.

Philippe Bacq is een Belgische pater jezuïet die les geeft in het Lumen Vitae Centrum, verantwoordelijk in Brussel voor de vorming voor pastoraal en catechese. Hij heeft het begrip van de pastoraal van leven verwekken getheoretiseerd, een leven en een actie gefundeerd op het Evangelie, die aan God toelaten de mens te verwekken tot zijn eigen leven.

Paus Franciscus opent een brede raadpleging tussen de leden van Gods volk om de synode over het gezin voor te bereiden. Het ontvangen document omvat 8 kwesties. We weerhouden er vier : 1. Het huwelijk volgens de natuurwet (kwestie 2) ; 2. De openheid van de echtgenoten voor het leven (kwestie 7) ; 3. De verenigingen van personen van hetzelfde geslacht (kwestie 5) ; 4. De moeilijke huwelijksomstandigheden (kwestie 4). Als theoloog, leek het vruchtbaarder op een meer ontwikkelde en geargumenteerde wijze enkele actuele problematische kwesties aan te pakken die sterk aanwezig zijn in de gelovende gemeenschappen, eerder dan op een precieze wijze een antwoord te geven over elk van de kwesties. We vertrekken vanuit de pastorale ervaring om daarin het theologisch nadenken te verankeren, vooral dan vanuit de leer van Sint Thomas van Aquino.

 1. Het huwelijk volgens de natuurwet

In België, doen noch “de burgerlijke cultuur” noch “de gedoopten in ’t algemeen” beroep op de natuurwet om hun handelen te leiden op het gebied van de seksualiteit. De oudere christenen hebben erover horen spreken, maar zij kennen deze niet goed. Zij lijkt hun ingewikkeld en weinig in staat om hen te helpen in de concrete en delicate omstandigheden die zij beleven in hun gezinnen [1]. De jongeren kennen het helemaal niet. Vandaar, zo vraagt het document, “welke begrippen van de antropologie” roepen zij op ?

De christenen volgen rustig hun geweten zonder zich al te veel te bekommeren met de normen van de Kerk. De grote meerderheid van de pastores gaan ook in die richting. Dat is de enige manier voor hen om de ervaring van de gelovigen te respecteren. Zo komt men tot een situatie die niet gezond is: de wetten zijn er; er wordt regelmatig aan herinnerd, maar elkeen volgt zijn of haar weg vanuit de persoonlijke overtuigingen. “Zijn geweten volgen” wordt het leidmotief van de gezinspastoraal en men ziet niet goed hoe het anders doen. Deze situatie graaft nog een bredere kloof tussen het leergezag van de Kerk en het volk van God. In de tijd van Humanae Vitae, hebben er velen de Kerk verlaten. Vandaag, is de strekking eerder: op het gebied van de seksualiteit heeft het kerkelijk leergezag ons niets betekeniswaardig te zeggen. De normen worden uitgewerkt door ongehuwde mannen die geen enkele ervaring hebben van het leven als koppel en van het opvoeden van kinderen. Men laat hen praten, maar zonder daarom de Kerk te verlaten.

De theoloog, van zijn kant, stelt zich de vraag: zijn de wetten van het kerkelijk leergezag werkelijk pertinent vandaag ? Nodigt de sensus fidei van het volk van God haar niet uit haar leer te vernieuwen althans op enkele punten ? Dat is de horizon van deze overweging.

Welk is het moreel criterium dat door de meerderheid van de gehuwde christenen gevolgd wordt in ons gebied ? Het is eenvoudig: elkaar gelukkig maken, samen openbloeien, elkaar deugd doen, groeien in menselijkheid door elkaar als verschillend te respecteren. Vandaar de kern van de voornaamste waarden van het gezinsleven: met elkaar spreken, naar elkaar luisteren, trachten elkaar te begrijpen, de verschillende gezichtspunten aanvaarden, elkaar plezier doen, de frustraties trachten te overbruggen, zolang mogelijk duren in de wederzijdse liefde voor altijd; ook de jonge koppels wensen dat, terwijl ze wel weten dat het zeer moeilijk is, gezien de ervaring van hun ouderen: de echtscheidingen zijn talrijk in hun omgeving. Het wederzijds vergiffenis schenken, de gave van zichzelf aan anderen en het delen maken deel uit van die kern. Dat zijn de waarden die het meest worden opgeroepen door de jongeren die zich op hun huwelijk voorbereiden. Zij verlangen deze door te geven aan hun kinderen. Zij schetsen wat men zou kunnen noemen: het leven van verlangen.

Dat is een eerste hindernis voor de “wet” van de natuur die op de eerste plaats en vooral de morele verplichting oproept. In het courante onderwijs van de Kerk, is “het eerste gebod” van de natuurwet inderdaad: “men moet het goede doen en het kwade laten” [2] Welnu de uitdrukkingen: “gebod”, “wet”, “men moet”, klinken slecht wanneer het erom gaat het leven van verlangen door te lichten. Dit sluit de morele verplichting in, maar het is heel wat breder. De partners van een koppel beleven “op een natuurlijke wijze” de gave van zichzelf alsof dit vanzelfsprekend is. De morele verplichting komt er bij te pas wanneer er zich een moeilijkheid tussen hen glijdt. Ze begrijpen elkaar niet meer, enerveren elkaar, worden alsmaar vreemder voor elkaar… Op die momenten, zetten zij de relatie verder “uit plicht”, door zich op zekere wijze onder de wet te stellen, maar zij hopen dat het wederzijds verlangen weer de bovenhand krijgt. Over het huwelijk beginnen spreken langs de omweg van de verplichting, is het beschouwen van de moeilijkheden ervan en niet vanuit de levensbronnen die het bevordert. De koppels vinden zichzelf niet terug in die manier van zich uit te drukken. Verder, voor de christenen, verwijst dit op de eerste plaats naar een God die de Wetgever is en die waakt over het onderhouden ervan. Maar vanuit theologisch oogpunt, is dat het hart van zijn mysterie ?

Kan men het leven van het koppel en van het gezin op een verschillende manier overdenken ? Sint Thomas kan hierbij helpen op twee essentiële punten. Op de eerste plaats in zijn manier van de natuurwet op te vatten. Deze is, zo zegt hij, de bekwaamheid van het verstandelijk schepsel om “deel te nemen aan de goddelijke voorzienigheid door voor zichzelf en voor de andere te zorgen” [3]. “Voorzienigheid zijn” voor zichzelf en voor de anderen: aandacht schenken aan, waken over, zoeken voor zichzelf en de andere wat gunstig kan zijn, wat van binnenuit opbouwt; voorzien wat kan doen groeien in menselijkheid en daarvoor zorgen… De partners van het koppel worden dan niet gesitueerd tegenover een “eerste gebod” – een “categorisch princiep” zou Kant gezegd hebben -, maar tegenover de concrete persoon van de andere in wat deze als uniek heeft : voor hem of haar zorg dragen, zoals men over zichzelf waakt. Door zo te handelen, nemen de koppels deel aan het handelen zelf van God die Voorzienigheid is.

Dat is een manier van spreken die beter het leven van verlangen eerbiedigt. Verder, dit vervoegt het gulden woord dat zich in het hart van de zaligsprekingen bevindt: “Zoals gij verlangt dat de mensen tegenover u handelen, handel zo tegenover hen” [4].

Christus situeert zo iedereen tegenover de persoon van de andere die de te eerbiedigen “absolute” wordt. Tegenover hem, is het zelfs niet meer noodzakelijk zijn woord te verzekeren met een eed die de Heer tot getuigen zou nemen; de broeder is zo eerbiedwaardig in zich dat een eenvoudig ja of een eenvoudig neen volstaat (Mat. 5,33-37). Hij is zelfs vóór God die zich tegenover hem wegschuift: zich verzoenen met zijn broeder gaat vóór op de offergave die men aanbiedt op het altaar (Mat. 5,25). Op dit punt, heeft de Kerk een essentiële boodschap te brengen aan de wereld: de ethiek vindt een absoluut fundament in de persoon van de andere, zelfs voor al degenen die niet in God geloven. Het Evangelie getuigt zo wat de christenen in hun geweten voelen : in de ogen van God, bestaat het eerste princiep van de ethiek erin te zoeken wat goed is voor de beide partners, terwijl deze elkaar respecteren in alle verschilpunten. Kortom, deze manier om de zaken aan te pakken weerspiegelt beter het mysterie van de christelijke God. In het hart van de Drie-eenheid , zijn de personen “voorzienigheid” voor elkaar: de Zoon ontvangt van de Vader en geeft zich aan Hem; de Geest is hun wederzijdse liefde. Zichzelf geven, zichzelf ontvangen en zich weer opnieuw geven zijn de relaties die de personen van de Drie-eenheid vormen. Deze funderen eveneens het leven van het koppel en van het gezin.

Zij “scheppen” geleidelijk de man en de vrouw “naar het beeld van God”. We bevinden ons niet meer op de eerste plaats tegenover een God die wetten oplegt door de tussenkomst van de natuurwet : we zijn tegenover een inter-personele God, bron van de Liefde.

Maar Sint Thomas is nog op een ander punt waardevol. Hij onderscheid duidelijk drie peilen van de “natuurwet” : op de eerste plaats, “het eerste gebod”: “het goede doen, het kwade laten” (Q 94, art. 2), of beter nog : “Voorzienigheid zijn voor zichzelf en voor de andere”. Vervolgens, “de andere geboden” die “zich daarop funderen” en die hij “de eerste geboden” noemt (Q 94, art. 2 en 5). Hij somt deze op volgens een nauwkeurige hiërarchie: op de eerste plaats wat de mens deelt met al de wezens van de natuur: “Het bewaren van zijn wezen volgens zijn eigen natuur”; vervolgens, wat hij gemeen heeft met de dierenwereld, “bijvoorbeeld de vereniging van de mannelijke met de vrouwelijke, de zorg voor de kleintjes, enz.” ; tenslotte wat hem eigen is als mens : “een natuurlijke neiging om de waarheid over God te kennen en in gemeenschap te leven” (Q 4, art. 2). Het eerste gebod en de eerste geboden zijn onveranderlijk. Maar er zijn “secondaire geboden” die voortvloeien uit die eerste geboden om het leven van elke dag te regelen. Ook deze “veranderen niet in de meeste gevallen”, nochtans, zo zegt hij, “er kunnen veranderingen zijn in dat bijzonder geval, en zelden, omwille van speciale redenen die verhinderen deze geboden na te leven…” Deze veranderingen zijn wettelijk indien ze bevorderen “wat nuttig is voor het menselijk leven” (Q 94 art 5) [5] .

[1Het recente document van de internationale theologische Commissie, Op zoek naar een universele ethiek, nieuw zicht op de natuurwet, Rome, 2008, § 64 erkent: “het begrip natuur is bijzonder complex en het is op geen enkele wijze eenduidig”. We zullen dit document citeren onder de naam: De internationale theologische Commissie.

[2Ia-IIae, q. 94, art. 2: “Het eerste gebod van de wet is dat men het goede moet doen en het kwade vermijden. Op dit gebod zijn al de andere geboden van de natuurwet gefundeerd”. Deze test wordt geciteerd door de internationale theologische Commissies, § 39, als zijnde het hart van de natuurwet: “Het is op dit gebod dat al de andere geboden van de natuurwet zich funderen”.

[3Ia-IIae, q. 94 art. 2: De internationale theologische Commissie citeert deze tekst tweemaal § 42, nota 48 en § 63, nota 63. Maar zij citeert deze in ’t voorbijgaan zonder er de hoeksteen van haar ontwikkeling van te maken. Welnu Sint Thomas begint heel zijn ontwikkeling over de natuurwet met dit princiep. De wet “het goede doen en het kwade vermijden” komt daarna en is dus ingesloten in een veel meer open perspectief.

[4Luc. 6, 31. De internationale theologische Commissie doet, terecht, opmerken dat deze regel aanwezig is in de wijsheden en de godsdiensten van de wereld (nr. 12-17), maar zij plaatst deze niet in het centrum van haar overwegingen.

[5Aan deze leer wordt herinnerd door de internationale theologische Commissie in nr. 46-52. Deze is centraal in de argumentatie.

[6§ 56-58

[7Cfr. In dit verband de opmerking van Paulus: “Ik zou willen dat alle mensen waren zoals ikzelf, maar ieder heeft nu eenmaal van God zijn eigen gave ontvangen, de een deze, de andere die.” (1 Kor, 7, 7).

[8Mgr. Müller, Over de onverbreekbaarheid van het huwelijk en het debat over de echtgescheidenen die burgerlijk hertrouwd zijn en de sacramenten in de Osservatore Romano van 23 oktober 2013.

[9In dit paragraaf: de uitdrukkingen tussen haakjes zijn deze van Mgr. Müller, art. gecit. nota 8.


Homepagina | Contact | Overzicht van de site | | Statistieken van de site | Bezoekers : 237 / 618674

De activiteit van de site opvolgen nl  De activiteit van de site opvolgen België  De activiteit van de site opvolgen Hedendaags geloof   ?    |    titre sites syndiques OPML   ?

Site gebouwd met SPIP 3.0.21 + AHUNTSIC

Creative Commons License